Hiển thị các bài đăng có nhãn văn học. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn văn học. Hiển thị tất cả bài đăng

1/8/11

CỨ CỐNG HIẾN ĐI, ĐỜI SẼ KHÔNG QUÊN ANH




Họa sĩ ĐỖ ĐỨC

1. Nhân chuyện lùm xùm trong giới nghệ sĩ biểu diễn và sáng tác âm nhạc (và trước đó là điện ảnh) về xét giải thưởng Nhà nước năm nay tôi lại nhớ đến một câu tục ngữ đồng quê: “Một miếng giữa làng bằng một sàng xó bếp” còn đang tồn tại trong đời sống tinh thần chúng ta. Cái tâm lí so sánh, ganh tị đua chen, con gà tức nhau tiếng gáy còn đang quá nặng nề trong xã hội.

Tiền nong của giải tuy to nhưng chắc không phải mục đích chính để người ta kiện cáo, đòi, mà chính là cái danh. Đã nói đến cái danh, tức là cái tiếng để đời “làm trai sống ở trong trời đất/phải có danh gì với núi sông” (Nguyễn Công Trứ). Cho nên sự tìm kiếm cái danh đôi khi người ta cũng làm khổ cho mình, cho đời lắm.

2. Nói đến danh, lại nhớ có chính danh và có cả danh hão. Chính danh thì mọi người dễ hiểu, đó là cái danh giữa cuộc đời mặc nhiên được cả xã hội thừa nhận, biết đến và tôn vinh. Trong lĩnh vực mỹ thuật, dù chẳng có cái bằng công nhận nào nhưng hầu như ai cũng biết đến cụ Nguyễn Gia Trí. Trong âm nhạc thì Trịnh Công Sơn cũng vậy. Đó là những giá trị lao động tự nó được xác lập trong xã hội chứ không phải bằng sự công nhận của một tổ chức với giấy má và con dấu.

Còn cái danh tuy lớn nhưng lại không xứng với tài, đức của mình thì chỉ là cái “áo mượn” để khoác ra bên ngoài. Thiên hạ có câu “áo rộng hơn người” để chỉ những nghệ sĩ, nhà khoa học tuy có danh vị to lớn, hoành tráng, như cây đa, cây đề, nhưng xét đến tác phẩm thì lại chẳng có gì đáng kể. Vì cái “áo mượn” đó mà đôi khi có sự chen lấn. Cũng vì sự chen lấn mà dễ xảy ra lối ứng xử xin- cho...

3. Lại nhớ thời còn chiến tranh, Bác Hồ được Nhà nước Xô viết gợi ý tặng Huân chương Lê-nin nhưng Bác đã từ chối vì không muốn riêng mình được hưởng vinh dự đặc biệt to lớn. Người đề nghị Liên Xô tạm hoãn việc trao tặng phần thưởng cực kỳ cao quý ấy. Ðến ngày nhân dân Việt Nam đánh đuổi được bọn đế quốc Mỹ xâm lược, giải phóng hoàn toàn đất nước Việt Nam, Người sẽ đại diện cho toàn thể nhân dân Việt Nam trân trọng và vui mừng lãnh lấy Huân chương mang tên Lê-nin vĩ đại.

Vâng đó là cái chí của chim hồng, chim hộc, bay cao và nhìn xa.

4. Giải thưởng Nhà nước và Giải thưởng Hồ Chí Minh là 2 giải thưởng vô cùng cao quý, là sự ghi nhận “chính danh” của Nhà nước và nhân dân đối với những cống hiến của các văn nghệ sĩ, nhà khoa học... Điều đó đã thể hiện rõ trong tiêu chí của giải. Nhưng có một điều cũng nên đặt ra bàn, đó là cách thức xét giải, để làm sao có thể tránh được những ì xèo không đáng có.

Theo thiển ý của tôi thì khi xét giải mà cá nhân phải tự khai báo thành tích, có xác nhận, rồi hội đồng các cấp mới xét theo tờ khai và áp vào tiêu chuẩn thì chưa linh hoạt. Và một khi lại xảy ra thắc mắc để dẫn đến kiện cáo thì nơi xét giải đã biến thành cái chợ mất rồi.

Tôi thấy trên thế giới, nhiều văn nghệ sĩ, nhà khoa học được trao giải mà họ có phải xây dựng hồ sơ đâu, có khi họ còn không được biết trước nữa kia. Nhờ thế, lễ công bố giải càng trở nên cao quý, ý nghĩa; càng vỡ òa ra niềm vui, hạnh phúc của người được trao; càng đề cao được sự liên tài của người hay tổ chức trao; và càng khẳng định được một quy luật muôn đời, ấy là anh cứ cống hiến cho đời đi, đời sẽ không quên anh.

Nguồn:
"Đừng để giải thưởng kém thiêng"



21/6/11

VỀ "MUỐI" CỦA THIỆP



Một tranh cãi nho nhỏ đã xảy ra xung quanh kết của trận chung kết Đường lên đỉnh Olympia hôm qua, khi thí sinh giành chiến thắng (Ngọc Oanh) rất có thể sẽ không giành được vòng nguyệt quế chung cuộc, nếu cô không được Ban cố vấn “cứu” trong câu hỏi cuối cùng của vòng tăng tốc.

1. Cụ thể, BTC đưa ra câu hỏi: “Đây là gì”? Với các gợi ý theo thứ tự như sau: 1 - Đây là hợp chất vô cơ; 2- Cấu trúc mạng tinh thể, liên kết ion ; 3- ..?.. của rừng (tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp); 4- Một loại gia vị; 5- Salt.

Ngọc Oanh đã trả lời là “muối ăn”, trong khi đáp án được công bố là “muối”. Lẽ ra Ngọc Oanh không được điểm ở câu hỏi này, nhưng Ban cố vấn cho rằng câu trả lời “Muối ăn” vẫn chấp nhận được, nên Ngọc Oanh đã được thêm 30 điểm.

Trên báo Tuoitre Online, có bạn đọc bày tỏ ý kiến, nếu chấp nhận đáp án là “Muối ăn” thì chẳng lẽ Nguyễn Huy Thiệp viết Muối ăn của rừng?

Một lập luận rất logic về mặt câu chữ. Rõ ràng nếu coi điều kiện thứ 3 là một dạng ô chữ, thì từ “Muối ăn” đã phạm quy, vì Nguyễn Huy Thiệp chỉ viết Muối của rừng.

Một cuộc thi thiên về kiến thức, có lẽ tiểu tiết trên không phải là điều quá quan trọng. Kết quả chung cuộc cũng đã công bố, nó giống như một giải bóng đá, khi nhà vô địch đã lên ngôi, thì kết quả đã thuộc về lịch sử, không nên “hồi tố” lại các tình tiết đã diễn ra hòng làm thay đổi kết quả.

2. Nhưng cũng dưới góc độ tri thức, một câu hỏi thú vị đặt ra: Liệu tên gọi “Muối ăn của rừng” có thể thay thế cho “Muối của rừng”?

Theo tôi, hai từ này khác nhau một trời một vực. Trong thiên truyện ngắn của mình, Nguyễn Huy Thiệp không viết về diêm dân hay nghề làm muối ở nơi rừng rú. Trái lại, thông qua câu chuyện về người đàn ông vào rừng đi săn, bắt con khỉ, và rồi thả nó, và rồi chấp nhận mất tất cả (kể cả quần áo) để tồng ngồng trở về nhà. Bỏ qua, những ý nghĩa sâu xa (mỗi người có thể hiểu một cách), ở đây tôi chỉ nhấn mạnh hình ảnh “Muối của rừng” không phải là hạt muối ăn (với các đặc điểm như cuộc thi nêu ra), mà là tên một loài hoa.

Xin được trích nguyên văn: “Ông Diểu dừng lại sững sờ. Loài hoa tử huyền cứ ba chục năm mới nở một lần. Người nào gặp hoa tử huyền sẽ gặp may mắn. Hoa này màu trắng, vị mặn, bé bằng đầu tăm, người ta vẫn gọi hoa này là muối của rừng. Khi rừng kết muối, đấy là điềm báo đất nước thanh bình, mùa màng phong túc”.

Chẳng hiểu loài hoa trên là có thực, hay chỉ là cách “hình tượng hóa” của ông nhà văn nhiều lăn lội với miền ngược này. Tôi nghĩ, có lẽ, ông xây dựng hình tượng “muối của rừng” có lẽ cũng xuất phát từ phong tục “đầu năm mua muối” của người miền xuôi. Các nhà phê bình văn học nhận định rằng, thông qua cuộc đi săn, câu chuyện mang thông điệp về cuộc kiếm về với bản ngã, về thiên lương chính mình của mỗi con người.

Ở đây tôi không dám bàn đến những nội dung to lớn ấy. Nhưng dù chưa thấy ở đâu tác giả giảng giải, nhưng tôi đồ rằng Nguyễn Huy Thiệp dùng chữ “Muối của rừng” hẳn liên hệ lời dạy “Muối của đất” trong sách kinh: “Các con là muối của đất. Muối đã mất mặn rồi thì lấy chi cho mặn lại được?” Trong lời dạy này, dĩ nhiên “muối của đất” không có ý nghĩa cụ thể là chất NaCl.

Rõ ràng, dù kết quả cuộc thi thế nào, thì cũng chớ ai nghĩ rằng Nguyễn Huy Thiệp viết “Muối ăn của rừng”, kẻo sẽ sai một ly đi một dặm về tác phẩm văn học lừng danh này.

ĐÔNG KINH

Nguồn:
“Muối” của Thiệp và “Muối ăn” của “đỉnh Olympia”


8/6/11

MÙI CỦA TIỂU THUYẾT



Đọc sách, trong chừng mực nào đó, là một công việc dũng cảm. Thừa nhận rằng bạn mua, và tệ hơn, đọc tiểu thuyết lại cần nhiều dũng cảm hơn.

Phần lớn bạn bè tôi có nhiều sở thích khác nhau: chụp ảnh, lái xe caravan, câu cá, chơi tennis, sưu tầm đồ kỹ thuật số. Bạn chụp ảnh say sưa chụp ảnh mọi người, mọi vật, mỗi khi có dịp hội họp lại thấy bạn với một lô ống kính, chân đế, lăng xăng chạy tới chạy lui. Bạn chơi tennis gặp ai cũng thao thao bất tuyệt về Nadal, về Federer, về các giải to và nhỏ. Bạn đi thi tennis cấp phường, cấp quận, cấp công ty mình và công ty khác. Giống như vậy là tình yêu của bạn mê câu cá, bạn lái xe caravan, bạn chơi đồ kỹ thuật số. Các bạn có thể thoải mái huyên thuyên về tình yêu của mình giữa đám đông.

Giữa đám đông, chưa bao giờ tôi dám thú nhận mình mê tiểu thuyết. Ai căn vặn tôi thích gì, tôi làm gì trong thời gian rảnh, tôi cười cười, hoặc hạ giọng, à, mình đọc. Vâng, đọc nói chung nghe còn được, vì nó bao hàm đọc báo, đọc sách pháp luật, và kinh tế. Kinh tế thì tốt, chứng khoán thậm chí còn tốt hơn, mà nếu làm cho người ta nghĩ rằng mình chỉ đọc về bí mật các quốc gia thì tốt hơn nữa. Nhưng, tôi biết rất rõ rằng chớ nên nói đam mê của mình là đọc tiểu thuyết, vì tôi hoàn toàn không muốn được người ta nhìn thương hại, như thể tôi là kẻ lạc hậu, yếu ớt, hay chán ốm. Nếu không thế thì cuộc trò chuyện cũng sẽ rơi vào khoảng lặng, gượng gạo, không lối thoát.

Khi chuyển sang căn hộ mới, tôi gọi thợ đóng một loạt kệ sách, để chất tất cả sách của tôi lên, phần lớn trong đó là tiểu thuyết. Anh trưởng nhóm mộc, khi nhìn thấy đống sách của tôi, không ngừng bình luận, a, anh có nhiều sách quá, anh đọc hết chưa, anh có nhớ hết không. Anh chỉ ngớt hỏi khi nhìn thấy cuốn Rừng Na Uy: A, em biết cuốn này. Ít ra tiểu thuyết của Murakami cũng phổ biến đến tận thợ mộc ở Việt Nam.

Trước đó, tôi đã trải qua một quãng thời gian dài không gặp mặt những cuốn tiểu thuyết của mình. Khi chuẩn bị chuyển nhà, chúng tôi cho đi những kệ sách cũ, nên phải đóng thùng hầu hết sách. Những trục trặc trong khi chuẩn bị cho căn hộ mới khiến đống sách ấy nằm yên trong thùng cáctông gần hai tháng. Kệ sách được đóng xong, khi mở thùng ra, tôi hớn hở. Bìa những cuốn sách ấy, những tác giả này, bao lâu rồi tôi không nhìn thấy. Và mùi của chúng. Khi sách đã sắp hết lên kệ, tôi đi lại thư thái trong phòng, cảm thấy ổn thoả, cảm giác đây là nhà.

Khi đọc một tiểu thuyết, cùng với việc đọc tôi cũng thu vào mình thời tiết, cảnh vật xung quanh, ghi nhận lại vị trí, thời gian khi đọc. Rồi sau, khi tôi giở lại đúng cuốn tiểu thuyết đó, mùi dậy về. Chẳng hạn bây giờ, mỗi khi mở lại cuốn Hội hè miên man (*) tôi sẽ nhớ cái ngày chủ nhật mưa từ sáng sớm, bầu trời xám, mùi không khí ẩm, và tôi thấy tôi ngồi co ro trong phòng khách của căn hộ cũ, nơi giấy dán tường đã đầy những nét màu sáp nguệch ngoạc và bắt đầu bong ra. Còn khi mở cuốn Phía núi bên kia (**) lập tức trí óc tôi trôi về căn nhà gỗ của ba mẹ tôi ở Đơn Dương, và thấy tôi ngồi vắt vẻo trên khung cửa sổ gỗ thông mục, bên ngoài có mùi hăng hắc của hoa dong riềng.

Tôi nhớ Mario Vargas Llosa có viết rằng ông không ưa sách điện tử. Tôi không nhớ rõ ông không ưa vì lý do nào, nhưng với tôi, trên máy tính hoặc các thiết bị đọc điện tử khác, tôi chỉ có thể đọc sách tham khảo. Riêng với tiểu thuyết, tôi phải đọc sách in, vì tôi có nhu cầu sờ vào trang giấy, hít thở mùi của chúng, cùng mùi của khoảng không gian và thời điểm khi tôi đọc, và khi đọc xong, tôi muốn nhìn thấy cuốn sách ấy hiện diện trong nhà.

Làm sao trong đám đông, hoặc trong những câu chuyện xã giao, tôi có thể nói rằng, trong thời gian rảnh của tôi, tôi thích đọc tiểu thuyết, vì những lý do hết sức riêng tư ấy?

Lâm Vũ Thao

Nguồn:
Mùi của tiểu thuyết



19/4/11

SỨC QUYẾN RŨ CỦA VĂN HỌC MỸ LATINH


Gabriel Garcia Márquez

TRẦN NGHI HOÀNG

Có thể nói sự thành tựu của văn học Mỹ Latinh hiện nay đã có một quá trình lâu dài mà cốt lõi là khởi đi từ văn học truyền khẩu qua những truyền thuyết bí nhiệm. Tuy nhiên, để chứng minh sự hiện diện hết sức nghiêm túc của nó trong nền văn học toàn cầu, và tạo nên một sức hút đáng kinh ngạc, văn học Mỹ Latinh đã phải trải qua nhiều biến động lớn trong một lịch sử phức điệu.

Khởi đi từ văn học truyền khẩu

Vì sao văn học Mỹ Latinh có một sức hấp dẫn lạ kì như vậy? Tôi tin không hiếm người đã có lần bần thần tư lự với câu hỏi này. Từ nửa sau của thế kỷ 20, văn học Mỹ Latinh bừng sáng lên với tính toàn cầu do sự thành công quốc tế của phong cách được gọi là magical realism (chủ nghĩa hiện thực huyền bí). Như vậy, văn học Mỹ Latinh hiện đại thường được liên kết hầu như duy nhất với phong cách này. Và tiêu biểu lẫy lừng hơn hết là Gabriel Garcia Márquez, nhà văn người Colombia, Nobel Văn chương 1982.

Gabriela Mistral

Tuy nhiên, trước Gabriel Garcia Márquez và chủ nghĩa magical realism, văn học Mỹ Latinh cũng đã xuất hiện những tài năng kiệt xuất, như nhà văn, nhà thơ người Argentina Jorge Luis Borges (1899 –1986), được giới văn học thế giới xem như một nhà văn surrealist (siêu thực) rất thế giá. Hay nhà thơ người Chile Gabriela Mistral (1889 – 1957), nữ tác giả Mỹ Latinh đầu tiên thắng giải Nobel năm 1945.

Và sau Márquez, văn học Mỹ Latinh vẫn tiếp tục rực rỡ trong văn học thế giới với ba giải Nobel cho nhà thơ Chile Pablo Neruda 1, nhà thơ - nhà văn Mexico Octavio Paz, và nhà văn Peru Mario Vargas Llosa.

Trước đây, người ta biết đến văn học Mỹ Latinh như một tổng hợp của văn học truyền khẩu và văn học văn bản với ngôn ngữ chủ yếu là Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, còn lại là một vài ngôn ngữ bản địa của châu Mỹ.

Từ thời kỳ văn hóa tiền Columbus, văn học Mỹ Latinh chủ yếu là truyền khẩu, mặc dù có những dân tộc như người Aztec và Maya đã có những cuốn kinh thánh chép tay hết sức tỉ mỉ công phu. Văn hóa truyền khẩu thời này hầu hết nằm trong hai lãnh vực thần thoại và tín ngưỡng tôn giáo, đã được ghi chép lại từ sau sự xuất hiện của những người thực dân châu Âu. Như là trường hợp với Popol Vuh 2. Truyền thống chuyện kể bằng miệng vẫn tồn tại đến ngày nay trong vài dân tộc như số cư dân nói tiếng Quechua ở Peru và Quiché của Guatemala.

Jorge Luis Borges

Từ lúc Columbus tìm ra Tân Thế Giới, những nhà thám hiểm đầu tiên sau Columbus và những conquistadores 3 đã có những văn bản giống như sử biên niên và ghi chép sự kiện kinh nghiệm. Như những bức thư của Columbus về chuyến phiêu lưu của ông ta và việc tình cờ khám phá ra lục địa châu Mỹ hay Bernal Díaz del Castillo mô tả cuộc chinh phục Mexico.

Chuyện khôi hài là, thi thoảng, đám thực dân lại khuấy động những cuộc tranh luận sôi nổi về “đạo đức” của thực dân và tình trạng của các “con dân” bản-thuộc-địa, thí dụ như những ghi chép trong A Short Account of the Destruction of the Indies của Bartolomé de las Casas, nhà sử học, nhà cải cách xã hội người Tây Ban Nha, đồng thời là thầy dòng Dominican. A Short Account of the Destruction of the Indies biên niên những thập kỷ đầu tiên của thực dân Tây Ban Nha trên vùng phía Tây của người Da Đỏ bản địa, tập trung đặc biệt vào các hành động tàn bạo của thực dân áp đặt trên các dân tộc bản địa. Những Mestizos 4 và người bản địa cũng đóng góp không ít vào một nền “văn học thuộc địa”.

Những tác giả như El Inca Garcilaso de la Vega và Guaman Poma đã có những ghi chép về các cuộc chinh phục của Tây Ban Nha cho thấy những sự thực thường tương phản với những ghi chép của phía thực dân cầm quyền. Trong thời kỳ thuộc địa, văn hóa văn bản thường nằm trong tay các nhà thờ, trong đó có Sơ Juana Inés de la Cruz 5 đã viết những tiểu luận triết học đáng nhớ và những bài thơ nhân bản.

Cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19, một truyền thống văn học đặc biệt gọi là Criollo 6 xuất hiện. Criollo đã cho ra đời những cuốn tiểu thuyết đầu tiên trong đó có José Joaquín de Fernández Lizardi của El Periquillo Sarniento (1816). Nhiều “Libertadores” (giải phóng quân) đồng thời cũng là những nhà văn đặc sắc, như nhà quân sự và chính trị gia Simón Bolívar hay nhà lập pháp và chính trị gia Andrés Bello, đều là người Venezuela.

Carlos Fuentes

Thế kỷ 19 là thời kỳ của “foundational fictions” (chữ của nhà phê bình, GS Doris Sommer, Đại học Harvard), những tiểu thuyết thuộc các truyền thống lãng mạn và tự nhiên, trong chủ tâm thiết lập một ý thức về bản sắc dân tộc hay nguồn cội. Tập trung vào vấn đề bản địa hay sự phân đôi của “nền văn minh hay man rợ” để tìm kiếm những nhận diện, có thể kể đến nhà văn Colombia Jorge Isaacs với tiểu thuyết duy nhất María (1867); nhà văn, cũng là Tổng thống thứ bảy của Argentina Domingo Sarmiento với Facundo (1845); nhà văn, cha đẻ của nền văn học Ecuador Juan León Mera Martínez với Cumandá (1879); hoặc nhà văn Brazil Euclides da Cunha với O Sertões (1902).

O Sertões là một tác phẩm ghi chép phi hư cấu quan trọng về các cuộc viễn chinh quân sự được Chính phủ Brazil thúc đẩy đối với các làng nổi loạn của Canudos, được gọi là War of Canudos (Chiến tranh Canudos). Cuốn sách này là tác phẩm yêu thích của nhà thơ danh tiếng người Mỹ Robert Lowell, người đã đặt nó ở trên cả tác phẩm của Lev Tolstoy, nhà văn Nga vĩ đại. Cuốn sách đã được dịch sang tiếng Anh nhờ Samuel Putnam và do NXB ĐH Chicago ấn hành năm 1944. Đến nay, công trình này vẫn còn là nền tảng của giáo luật quốc gia và nằm trong danh sách những tác phẩm được giảng dạy trong các trường trung học.

Một điển hình khác trong văn học Mỹ Latinh thế kỷ 19 là José Hernández, người Argentina, tác giả trường ca Martin Fierro (1872). Đây là một cuốn sử thi kinh điển của văn học gauchesque, thể loại văn học nói về những cuộc chiến đấu của tầng lớp “chăn bò” khốn cùng. José Hernández bắt đầu viết Martin Fierro trong thời gian lưu vong ở Brazil sau thất bại ở cuộc chiến tại Naembé (1870).

Rubén Darío

Văn học Mỹ Latinh thời kì Modernismo (hiện đại) cuối thế kỷ 19 xuất hiện tập thơ Azul (1888) của Rubén Darío 7 người Nicaragua. Đây là tác phẩm Mỹ Latinh đầu tiên trong phong trào văn học chịu ảnh hưởng ngoài biên địa. Và cũng có thể xem như là tác phẩm “thực sự” Mỹ Latinh đầu tiên, mà trong đó sự khác biệt quốc gia không còn là vấn đề đáng quan tâm.

Một hiện diện nghiêm túc trong văn học toàn cầu

Hành trình của văn học Mỹ Latinh còn rất nhiều những biến động và vô số những tác giả quan trọng kỳ thú khác mà người viết không thể hoàn tất qua giới hạn của một bài báo. Có thể nói sự thành tựu của văn học Mỹ Latinh hiện nay đã có một quá trình lâu dài mà cốt lõi là khởi đi từ văn học truyền khẩu qua những truyền thuyết bí nhiệm. Tuy nhiên, để bước vào văn học hiện đại, và tạo nên một sức hút đáng kinh ngạc qua chủ nghĩa hiện thực huyền bí, văn học Mỹ Latinh đã đi vào thời kỳ Modernismo rồi Boom 8 và Post-Boom 9. Đó là những biến động cận đại của văn học Mỹ Latinh mà chắc rằng có nhiều người đã biết.

Nhà văn Argentine Jorge Luis Borges sáng tạo ra hầu như là một thể loại mới trong văn học, với những truyện ngắn có tính triết học. Ông trở nên nhà văn có tầm ảnh hưởng rất lớn chẳng những với tất cả những nhà văn Mỹ Latinh, mà còn với cả những nhà văn châu Âu và châu Mỹ. Nhà phê bình văn học nổi tiếng người Mỹ Latinh Harold Bloom viết như sau: “Trong số tất cả các tác giả Mỹ Latinh của thế kỷ 20 này, Luis Borges là người phổ quát nhất... Nếu bạn đọc một cách thường xuyên và chặt chẽ Borges, bạn trở thành một cái gì đó của một Borgesian, vì đọc Borges là kích hoạt một nhận thức về văn học, trong đó ông ấy đã đi xa hơn so với bất cứ ai.”

Pablo Neruda

Vào thế kỷ 20, thơ ca trong văn học Mỹ Latinh thường bộc lộ cùng lúc tình yêu và sự quyết tâm chính trị. Đặc biệt nhất và có thể coi như mẫu mực là nhà thơ Chile được giải Nobel, Pablo Neruda, người mà Gabriel García Marquez từng tuyên xưng là “nhà thơ vĩ đại nhất của thế kỷ 20, trong bất kỳ ngôn ngữ nào.”

Thơ của Neruda gợi mở tính dục như một cái đẹp của sự bi thương… Thử đọc một bài thơ của Pablo Neruda:

Carnal apple, Woman filled, burning moon
Carnal apple, Woman filled, burning moon,
dark smell of seaweed, crush of mud and light,
what secret knowledge is clasped between your pillars?
What primal night does Man touch with his senses?
Ay, Love is a journey through waters and stars,
through suffocating air, sharp tempests of grain:
Love is a war of lightning,
and two bodies ruined by a single sweetness.
Kiss by kiss I cover your tiny infinity,
your margins, your rivers, your diminutive villages,
and a genital fire, transformed by delight,
slips through the narrow channels of blood
to precipitate a nocturnal carnation,
to be, and be nothing but light in the dark.

Xác thịt táo, no nê đàn bà, trăng cháy
Xác thịt táo, no nê đàn bà, trăng cháy,
Mùi rong biển tối ám, vầy vò lòng bùn và ánh sáng,
Tri ​​thức thầm kín gì bị siết chặt giữa các trụ cột của em?
Đêm ban sơ nào mà Con Người đã chạm vào bằng các giác quan của hắn?
À, Tình yêu là một cuộc hành trình xuyên lòng biển và các ngôi sao,
Thông qua không khí ngột ngạt, cơn bão sắc bén của bản chất:
Tình yêu là một cuộc chiến tranh của sấm sét,
Và hai thân xác bị hủy hoại bởi một vị ngọt duy nhất.
Từng nụ hôn từng nụ hôn tôi phủ trùm lên sự vô cùng nhỏ bé của em,
Những mép bờ của em, các con sông của em, những làng mạc xíu tị của em,
Và một đám cháy tình dục, chuyển đổi bởi niềm khoái cảm,
Trượt trôi qua các kênh hẹp của máu
Để kết tủa thành một đóa cẩm chướng đêm,
Để được, và không là gì, chỉ ánh sáng trong bóng tối.

(TNH chuyển ngữ)

Gabriel García Márquez tất nhiên là tiểu thuyết gia vĩ đại hàng đầu của châu Mỹ Latinh trong thế kỷ 20. Chẳng những thế, One Hundred Years of Solitude (Trăm năm cô đơn, 1967) là một trong những tác phẩm quan trọng nhất của văn học thế giới thế kỷ 20. Luis Borges cho rằng “One Hundred Years of Solitude là Don Quixote của châu Mỹ Latinh.”

One Hundred Years of Solitude (tiếng Tây Ban Nha: Cien años de Soledad) của Gabriel García Márquez là một cuốn tiểu thuyết kể câu chuyện về nhiều thế hệ của gia đình Buendía, người tộc trưởng, José Arcadio Buendía, sáng lập thị xã Macondo, và các ẩn dụ Colombia. Câu chuyện phi tuyến tính là thuật thông qua các khung thời gian khác nhau, một kỹ thuật xuất phát từ nhà văn người Argentina Jorge Luis Borges. Cuốn sách biểu trưng cho phong cách hiện thực huyền bí được nồng nhiệt đón nhận khắp nơi, được tôn xưng là một kiệt tác, đã được dịch sang 37 thứ tiếng, bán hơn 20 triệu bản.

Mario Vargas Llosa

Và năm ngoái, thêm một lần, văn học Mỹ-Latinh lại thể hiện sự quyến rũ và chứng minh sự hiện diện hết sức nghiêm túc của nó trong nền văn học toàn cầu với giải Nobel dành cho nhà văn Peru Mario Vargas Llosa, người được một số nhà phê bình đánh giá là có ảnh hưởng lớn với độc giả thế giới hơn bất kỳ nhà văn nào khác của Mỹ Latinh trong thời kỳ Boom. Ông được trao giải Nobel cho “những lí giải về cấu trúc quyền lực và hình ảnh sắc bén về sự kháng cự, nổi dậy và thất bại của con người cá nhân”.

Như vậy, sự thành tựu hiện nay của văn học Mỹ Latinh cũng đã trả cái giá rất trường kỳ và tận tụy nhiêu khê của nó. Nó xứng đáng để toàn thế giới chiêm ngưỡng và chiêm nghiệm.
-----------
CHÚ THÍCH:
1 Pablo Neruda (1904 – 1973) là bút danh của nhà thơ, chính trị gia người Chile Ricardo Reyes Basoalto Neftalí. Ông chọn bút danh này để tưởng mộ nhà thơ Czech, Jan Neruda. Neruda luôn luôn viết bằng mực màu xanh lá cây vì nó là màu của hy vọng.

2 Popol Vuh là ngữ liệu thần thoại lịch sử về vương quốc cổ Quiché, ở phía tây cao nguyên Guatemala. Popol Vuh có tính năng nổi bật là đã tạo ra những huyền thoại như câu chuyện sử thi về các anh hùng như cặp song sinh Hunahpú và Xbalanqué và các sinh vật lạ lùng trong đó.

3 Conquistadores: chữ dùng chỉ những người Tây Ban Nha đi xâm chiếm Trung và Nam Mỹ.


4 Mestizo là thuật ngữ được sử dụng ở châu Mỹ Latinh và Tây Ban Nha cho những người pha trộn, bố mẹ là một người châu Âu và một người Mỹ bản xứ.


5 Sơ Juana Inés de la Cruz (1648 (tồn nghi 1651) – 1695), là nữ học giả tự học và nhà thơ của trường phái Baroque. Mặc dù sống trong thời kỳ khi Mexico là một phần của Đế quốc Tây Ban Nha, ngày nay bà được xem là một nhà văn hàng đầu của lịch sử văn học Mexico viết bằng tiếng Tây Ban Nha.


6 Các Criollos (số ít: Criollo) là một tầng lớp xã hội trong hệ thống đẳng cấp của các thuộc địa ở nước ngoài được thành lập bởi Tây Ban Nha vào thế kỷ 16, đặc biệt là ở châu Mỹ Latinh. Họ là những người dân sinh tại địa phương thuộc địa nhưng nguyên gốc bố mẹ tổ tiên là thuần hoặc đa số là Tây Ban Nha.


7 Rubén Darío (1867 - 1916), nhà thơ Nicaragua, người khởi xướng phong trào văn học Tây Ban Nha - Mỹ, là một tên tuổi Modernismo lừng lẫy vào cuối thế kỷ 19. Ông đã được ca ngợi là “Prince of Castilian Letters” tức là “Hoàng tử của ngôn ngữ Castilian”, thứ ngôn ngữ Tây Ban Nha mẫu mực; và là bậc thầy không thể tranh cãi của phong trào văn học Modernismo. Darío còn được kính trọng như một nhà ngoại giao lớn của Nicaragua.


8 Phong trào văn học của những năm 1960 và 1970 khi tác phẩm của một nhóm tiểu thuyết gia người Mỹ Latinh tương đối trẻ được xuất bản rộng rãi ở châu Âu và trên toàn thế giới. Phong trào này gắn liền với tên tuổi của các nhà văn như Julio Cortázar (Argentina), Carlos Fuentes (Mexico), Mario Vargas Llosa (Peru), và Gabriel García Márquez (Colombia)...


9 Thời kỳ một số nhà văn cảm thấy thành công của thời kỳ Boom là gánh nặng và muốn thoát ra khỏi ảnh hưởng áp đảo của chủ nghĩa hiện thực huyền bí trong văn học Mỹ Latinh thời kỳ Boom.



Nguồn:
Sức quyến rũ của văn học Mỹ Latinh

Entries liên quan:
NHÀ VĂN PERU ĐOẠT GIẢI NOBEL
CHẤP NHẬN NHỮNG CON QUỶ TRONG MÌNH



18/4/11

NGOẠI ẤM NỘI LẠNH



(Trích truyện ngắn của HỒ ANH THÁI)

Ông nhà văn là một người bạn khác của tôi. Thời chiến, ông đi lính sang Việt Nam mười tám tháng, và khi trở về Mỹ ông viết sách chống chiến tranh. Thế rồi cách đây dăm năm, một cựu binh Mỹ tìm đến nhà văn kể câu chuyện của mình. Gần bốn mươi năm trước, người ấy đã bắn chết một chiến sĩ của quân đội nhân dân Việt Nam trong một cuộc chạm trán bất ngờ. Anh ta mang cuốn sổ tay của người lính Việt về Mỹ, cất giữ từ bấy đến nay, bây giờ nhờ nhà văn mang sang Việt Nam trả lại.

Cuộc tìm kiếm gia đình người lính Việt Nam, sau đó là việc đi tìm hài cốt người lính Việt ở nơi chiến trường xưa đã được nhà văn kể lại trong cuốn sách mới nhất của ông. Đám bạn bè Việt chúng tôi cho rằng ông không nên trực tiếp gặp gia đình liệt sĩ. Ông có thể nhờ hội cựu chiến binh chuyển giúp.

Không ai có thể nói trước gia đình liệt sĩ sẽ phản ứng thế nào trước một người đến từ đất nước đã gây ra chiến tranh và giết chết con em mình. Kẻ sát nhân có thể khuất mắt đâu đó. Đằng này hắn ta sẽ hiện diện ngay trong nhà người bị giết. Mặc dù nhà văn chỉ là người đem trả giúp cuốn sổ, nhưng điều đó có thể gây tổn thương trầm trọng cho gia đình.

Đời sống thực có thể làm nên những chuyện lạ lùng. Và kỳ diệu. Nhà văn mang cuốn sổ tìm về quê hương của người đã chết, trả lại cho gia đình. Ba năm sau, ông thu xếp cho người cựu binh Mỹ kia trực tiếp đến. Gia đình người đã hi sinh cho phép kẻ giết con em mình đến. Sau đó lại cho phép đi cùng gia đình lên Tây nguyên tìm mộ liệt sĩ và đưa hài cốt anh về quê.

Khi hai người Mỹ đến làng, dân làng đội khăn tang, đổ ra khóc như làm tang cho một người vừa mới chết hôm qua. Người vợ của liệt sĩ, bây giờ đã đi bước nữa, cũng trở về chịu tang. Anh cưới chị mới được có bốn ngày thì lên đường chiến đấu, rồi không bao giờ trở về nữa.

Gia đình liệt sĩ không hài lòng với người vợ của anh. Đến giờ họ vẫn còn lạnh lẽo với chị. Dạo anh mới nhập ngũ, có lần đơn vị anh đóng không xa. Gia đình gợi ý chị lên thăm chồng, hi vọng chuyến ấy chị sẽ có thai. Đã thúc giục hẳn hoi. Nếu hồi ấy chị đi thăm chồng thì biết đâu bây giờ giọt máu của anh vẫn còn lại với gia đình.

Nhà văn Mỹ có hỏi chuyện chị, bây giờ đã là một người đàn bà hơn sáu mươi tuổi. Lúc cưới nhau, cả hai anh chị mới mười tám. Mới hẹn hò nhau vài ba lần, mới chỉ dám hôn nhau mỗi một lần phía sau cái miếu thành hoàng làng mà đã có người nhìn thấy. Tin đồn lan khắp làng là đôi ấy thế nào cũng phải lấy nhau. Một đồn mười, mười đồn trăm thế nào mà ra chuyện hai anh chị đã ăn cơm trước kẻng, đã hủ hóa với nhau rồi. Thành ra cưới cho anh lên đường nhập ngũ mà như là cưới chạy.

Mấy tháng sau nghe tin đơn vị anh chuyển về đồng bằng. Một chị bạn cùng làng lên đấy thăm chồng về kể chuyện rộn ràng cả lên. Chị ấy một mình đạp xe tám chục cây số lên thăm chồng. Đơn vị có khu nhà tạm dành cho khách hẳn hoi. Khách nào đâu, toàn là vợ lính. Hầu hết toàn chị sồn sồn cưng cứng cả rồi. Mỗi cặp được phân cho một buồng. Buổi tối, chồng ra đấy gặp vợ mà tranh thủ. Tranh thủ. Ngôn ngữ lính thời chiến đấy. Có cả chú lính chưa tròn mười tám, lần đầu hoảng cả lên, nửa đêm phải chạy sang đập cửa nhờ đồng đội chỉ vẽ. Đồng đội ở phòng bên cạnh thì đã có hai con, gái cả, lần này hi vọng vợ lên sẽ có thằng cu.

Nghe chị bạn tả mà khiếp. Cả một dãy nhà khách suốt đêm giường chiếu cứ cót két cọt kẹt râm ran. Mình mà lên đấy, nữ thanh niên mười tám tuổi, nhìn mặt là người ta đã biết lên để xin con. Thì con chồng mình chứ con ai, nhưng thanh niên thời đại mới xã hội chủ nghĩa, nó vẫn cứ thế nào. Chị tự bảo thôi, để hôm nào đấy anh ấy về nghỉ sẽ tranh thủ. Tranh thủ. Lúc ấy thì tha hồ mà con.

Nhưng anh không có dịp nào tranh thủ. Anh đi luôn. Gia đình anh bốn chục năm qua vẫn như là hờn trách chị.

Nhà văn Mỹ sau đó có nói lại chuyện của chị với mấy anh chị em của người liệt sĩ. Bữa giỗ cải táng hài cốt liệt sĩ trở thành bữa cơm hòa giải. Nghĩ mà thương lắm chị dâu, một anh đọc câu thơ (*). Mấy anh em gọi, chị dâu ơi, đàn bà không uống rượu, nhưng chị lên đây nhấp với linh hồn anh, nhấp với chúng em một chút. Chén cay chén đắng chén ngọt chén bùi.

Chuyện thế là có hậu. Nhưng về sau ông nhà văn vẫn đôi lúc băn khoăn tự hỏi. Tại sao? Gia đình liệt sĩ đã có thể bỏ qua hận thù, tha thứ cho người lính Mỹ đã bắn chết con em họ. Vậy mà tại sao mấy thập kỷ họ không thể xua đi sự lạnh lẽo với người vợ của anh?

Nhiều khi giữa đồng bào với nhau lại không hề dễ dàng như dàn xếp với bên ngoài. Có hai ông người Việt định cư ở Mỹ đã lâu, nhất định không nhìn mặt nhau, ác cái họ đều là bạn tốt của nhà văn Mỹ, phải nhờ đến ông Mỹ làm trung gian. Cái sự không dễ với nhau ấy có phải là một trong những điều dai dẳng nhất mà đám ngoại bang đã để lại ở nơi chiến trường xưa.
____

(*) Nghĩ mà thương lắm chị dâu/ Chiều mưa, gạo hết, mẹ đau cuối giường (thơ Vương Trọng, trong bài Chị dâu)

Minh họa của Hoàng Tường

Xem toàn bộ truyện ngắn tại đây



24/11/10

NHÀ THƠ DÂN TỘC CHĂM NÓI VỀ VĂN HÓA ĐỌC



INRASARA (Nhà thơ dân tộc Chăm)

Trước 1975, người Chăm tỉnh Ninh Thuận có khoảng 20 gia đình sở hữu tủ sách trên dưới nửa ngàn cuốn, tiếng Việt và cả tiếng Pháp, trên dân số 25.000 người. Hiện tượng đó hầu như không tồn tại trong xã hội hôm nay. Hiện nay, nơi trang trọng nhất của ngôi nhà một gia đình, đập vào mắt khách là tủ buffet chưng diện bát đĩa và... cái tivi đời mới. Mấy năm qua, ta có thêm máy vi tính. Hiếm gia đình có được tủ sách.

1. Trong các chuyến đi xuyên Việt, bằng tàu lửa hoặc xe du lịch chất lượng cao, để ý – dễ nhận thấy rằng, ngoài số người ngủ gật hay làm chuyện lặt vặt hoặc tán gẫu, có hai bộ phận đọc khác nhau: Đọc sách và đọc báo. Chú ý nữa, hầu hết người cầm trong tay cuốn sách dày là khách Tây; ngược lại, dân Việt Nam.

Đi vào các khu di tích văn hóa - lịch sử, trong khi ta xách theo gói đồ ăn thì dân phương Tây luôn tay giở các trang sách. Họ đi du lịch vừa để giải trí vừa học. Họ luôn tự trang bị vốn hiểu biết tối thiểu về nơi họ sắp đến. Không hiểu, họ hỏi; hiểu lờ mờ, họ hỏi. Họ thắc mắc về sai biệt giữa thực tế và chi tiết được viết trong cuốn cẩm nang du lịch: Tại sao bức tượng kia không còn ở đó? Sao sách viết thế này mà cô thuyết minh nói như thế kia? v.v… Các chuyến tàu ngầm ở Nhật, không gian yên tĩnh lạ thường, bởi non một nửa hành khách cắm cúi vào trang sách!

Quan sát vẻ ngoài hiện tượng nào đó của xã hội, ta hay bị định kiến đánh lừa. Bởi đến hôm nay, chưa có thống kê đầy đủ rằng có bao nhiêu người Việt thường xuyên đọc sách, đọc sách loại gì, đọc như thế nào. Rồi lứa tuổi, thành phần xã hội, địa phương, v.v... qua đối sánh với vài nước trong khu vực hay trên thế giới.

2. Dĩ nhiên ấn tượng ban đầu không phải không cần thiết cho gợi ý so sánh.

Hành khách tàu ngầm Nhật cũng như bao nhiêu khách Tây balô đi du lịch Việt Nam chắc chắn không là dân đặc tuyển. Họ thuộc đại chúng, nhưng qua cách hành xử với chữ nghĩa, họ khác ta rất nhiều – ít ra là ở thời điểm hiện tại. Ở đây, tôi thử chọn một đối tượng phổ thông mà tôi biết rõ: Người Chăm, một cộng đồng cư trú tại vùng đồng bằng xen cư/cộng cư với người Kinh, không ở vùng sâu vùng xa như vài dân tộc khác, cũng không phải tại các trung tâm văn hóa lớn. Dân tộc từng sở hữu nền văn hóa phong phú, được coi là có truyền thống học và đọc.

Trước 1975, người Chăm tỉnh Ninh Thuận có khoảng 20 gia đình sở hữu tủ sách trên dưới nửa ngàn cuốn, tiếng Việt và cả tiếng Pháp, trên dân số 25.000 người. Hiện tượng đó hầu như không tồn tại trong xã hội hôm nay. Hiện nay, nơi trang trọng nhất của ngôi nhà một gia đình, đập vào mắt khách là tủ buffet chưng diện bát đĩa và... cái tivi đời mới. Mấy năm qua, ta có thêm máy vi tính. Hiếm gia đình có được tủ sách. Có - nhưng rất ít, chỉ lèo tèo vài chục cuốn. Trong khi dân số người Chăm ở tỉnh này tăng gấp năm lần, chưa nói đến “trình độ học vấn” được nâng cao gần như là đại nhảy vọt.

Hơn nửa ngàn đầu báo, tạp chí đủ loại tràn ngập thị trường; ngoại lệ còn có các loại báo như Tuổi trẻ, Công an Thành phố, Bóng đá... được bày bán ngay đầu ngõ vào plây. Bà con nông dân, tầng lớp có học đọc báo, yên tâm rằng mình đã hiểu mọi chuyện. Người Chăm vài chục năm qua, đã bỏ thói quen đọc sách. Thói quen vào hiệu sách tìm mua thì càng hiếm hơn nữa. Có lẽ sau 1975, đất nước lâm cảnh nghèo khó kéo dài đã gây nên tình trạng đó, từ đó làm thành thói quen chung chăng?

Không hẳn vậy.

3. Tại sao? Đất nước đói khát sau cuộc chiến đã làm đảo lộn tất cả. Từ khủng hoảng đời sống kinh tế lây lan sang khủng hoảng tinh thần, xảy ra cả với thành phần được cho là ưu tú. Nhưng đó chỉ là một trong những nguyên nhân rất thứ yếu.

Thế hệ “trí thức Chăm” trước 1975 phần đông là nông dân chưa được trang bị kiến thức Tây học, không ai mù chữ Chăm. Họ có thể thảo luận về nhiều vấn đề trong môi trường văn hóa rất đặc trưng là lễ hội dân gian. Sau khi đất nước thống nhất, tất cả đều tắt ngúm. Giới có [Tây] học Chăm ngày càng xa lạ với chữ mẹ đẻ; còn việc đọc hiểu văn bản chép tay cổ thì ví như chuyện hái sao trên trời.

Với chữ nghĩa và văn hóa truyền thống dân tộc đã thế, tri thức về thế giới bên ngoài lại càng tệ hại hơn. Làng xóm đói sách. Cả thị xã Phan Rang có mỗi hiệu sách, mà sách thì luôn là... “sách mẫu” không bán. Hơn mười năm thiếu sách cũng đủ giết chết thói quen đọc sách cùng “khả tính tri thức” của một thế hệ chưa lấy gì làm vững vàng. Đứt mạch truyền thống, rồi khi truyền thống được nối lại thì giá sách thời kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang ở trên trời, vượt tầm với của đại bộ phận người có học cư trú vùng nông thôn.
Thế hệ này không “dốt” mới lạ!

Dốt, họ vẫn đọc. Đọc lúc này - qua giáo dục nhà trường hay tự học - đa phần là để thu thập kiến thức với mục đích duy nhất là chống giặc đói hay giật lấy tấm bằng. Giật lấy tấm bằng để tiếp tục “chống đói” ở bậc cao hơn. Nghĩa là học và đọc để phục vụ cho sự no ấm, ngon đẹp của tấm thân là chính.

4. Vậy, làm gì, để khôi phục thói quen đọc?

Phải làm lại từ đầu. Nghĩa là khắp nơi phải CÓ sách. Có sách cả nơi chưa cần có, nhất là các vùng ngoại vi. Thư viện tỉnh huyện đã đành, càng cần có sách tại nhà văn hóa làng bản, trường học, gia đình nơi vùng sâu miền xa... Bởi không ít trường hợp, các vùng miền này đã cung cấp cho đất nước bao tài năng sáng chói. Internet hay sách điện tử các loại không giết chết “sách”, Umberto Eco khẳng định mạnh mẽ thế. Chúng có thể thay thế “sách-để-tham-khảo” chứ không loại trừ “sách-để-đọc”.

Vấn đề có SÁCH GÌ và ĐỌC NHƯ THẾ NÀO cần được đặt ra. Ngoài sách, tạp chí các loại phục vụ cho thực tiễn sinh hoạt, sách nâng cao đời sống tinh thần là rất thiết yếu. Chớ ngại kiến thức kia vượt tầm hiểu của cộng đồng. Không chịu đọc tác phẩm vượt tầm, thì vẫn còn chưa biết ý nghĩa và thú vui của đọc. Cạnh đó, dù thấp nhất là chỉ để giải trí, để thỏa mãn tính tò mò, để học tập – nghiên cứu phục vụ cho đời sống thực tế hoặc tinh thần, hay là gì đi nữa, mọi hình thức đọc cần được khuyến khích.

Điều cuối cùng, đâu là NƠI gợi hứng tốt nhất cho thú vui đọc? Nhà trường, chứ không đâu khác. Chẳng những gợi hứng mà chính nhà trường còn là nơi gợi mở cho tìm tòi, sáng tạo. Tôi thử làm cuộc điều tra bỏ túi các sinh viên Khoa Sáng tác và Lí luận - Phê bình văn học thuộc Đại học Văn hóa Hà Nội về Barthes, Foucault, Derrida, Kristeva… thì nhận được câu trả lời không chút ngại ngần rằng đó là các tên tuổi hoàn toàn xa lạ với họ.

Còn với các loại báo của Hội Nhà văn Việt Nam, thì - rất ít người đọc. Nguyên do ư? Không có gì để đọc cả! Sinh viên viết văn cần học/đọc CÁI MỚI, nhưng chương trình đại học và các loại báo chuyên văn học không cung cấp thông tin gì mới cho họ cả! Hỏi người trẻ yêu văn chương hôm nay biết gì về các trào lưu văn học đương đại như tân hiện thực, thơ tân hình thức, hậu hiện đại…? Câu trả lời thật lòng nhất là: mù. Mù, nên không biết đâu điểm xuất phát, từ đó hết còn hứng thú dấn vào sâu hơn trong hành trình tìm tòi khai phá, cuối cùng là chấm dứt luôn cảm hứng sáng tạo.

Nguồn:
Văn hóa đọc - nhìn từ một vùng ngoại vi
Tham khảo
Blog Inrasara
Entry liên quan:
TỪ CHIẾC BOOKMARK NGHĨ VỀ VĂN HÓA ĐỌC


3/11/10

NHỮNG NHÀ VĂN ĐI TÌM CĂN CƯỚC



TRẦN NGHI HOÀNG

Hầu hết những nhà văn lưu vong và phải viết bằng ngôn ngữ khác không phải ngôn ngữ của nguồn cội mình đều chẳng hề chấp nhận sự vong thân. Họ luôn cố nhận diện chính mình, truy tìm căn cước của chính mình!


Năm 1976, Alex Haley nhà văn Mỹ gốc Phi xuất bản Roots, The Saga of an American Family. Cuốn sách viết về lịch sử gia đình ông khởi đi từ cụ tổ Kunta Kinte của ông bị bắt cóc ở Gambia năm 1767 và mang qua địa phận Maryland (tiểu bang Maryland của Mỹ bây giờ) bán làm nô lệ. Alex Haley cho biết ông là thế hệ thứ 7 của Kunta Kinte. Cuốn sách được vinh danh là đã làm thay đổi nước Mỹ, và đoạt Giải Pulitzer. Alex Haley đã dành 7 năm để vừa du hành tới châu Phi, quê hương cụ tổ Kunta Kinte của gia đình ông, và sau đó quay về Mỹ ngày ngày cặm cụi ở những quán cà phê của khu Manhattan, New York City để viết Roots!


Alex Haley không phải là nhà văn đầu tiên và cuối cùng muốn truy tìm nguồn cội của mình.


Dường như, hầu hết những nhà văn lưu vong và phải viết bằng ngôn ngữ khác không phải ngôn ngữ của nguồn cội mình đều chẳng hề chấp nhận sự vong thân. Họ luôn cố nhận diện chính mình, truy tìm căn cước của chính mình!

Mỹ là một quốc gia đặc biệt. Tôi có thể kể ra đây hàng trăm tác giả đang sinh sống và viết tiếng Anh tại Mỹ có nguồn gốc từ những đất nước khác. Họ có những quan điểm về nguồn cội và nước Mỹ khác nhau. Mỹ, từ thời kỳ chủ trương melting-pot, tức là hòa trộn văn hóa cho đến khoảng nửa thế kỷ gần đây đổi sang multi-culturals, tức đa văn hóa, đã khuyến khích những người nhập cư giữ gìn văn hóa gốc của những vùng đất quê hương mà từ đó họ đến.


Gish Jen là một điển hình cho chủ trương multi-culturals. Gish Jen sinh năm 1956, là thế hệ thứ hai của Trung Quốc - Mỹ. Cha mẹ bà di cư từ Trung Quốc vào những năm 1940, mẹ bà từ Thượng Hải và cha bà từ Nghi Hưng. Bà lớn lên ở Queens, New York, sau đó Yonkers, rồi Scarsdale. Bà tốt nghiệp trường Radcliffe năm 1977 với bằng cử nhân Anh ngữ, và tiếp theo ghi danh học ngành thương mại ở ĐH Stanford. Nhưng bà đã bỏ dở ĐH Stanford để theo học bổng của chương trình Writers' Workshop ở ĐH Iowa (nơi mà về sau nhà văn Úc gốc Việt Nam Lê cũng được mời tham dự).


Một số truyện ngắn của Gish Jen được in lại trong The Best American Short Stories (Những Truyện Ngắn Hay Nhất Của Mỹ). Truyện "Birthmates" của bà, được chọn là một trong The Best American Short Stories of The Century (Những Truyện Ngắn Hay Nhất Của Mỹ Trong Thế Kỷ), do John Updike tuyển chọn. Tác phẩm của Gish Jen bao gồm bốn tiểu thuyết: Typical American, Mona in the Promised Land, The Love Wife, và World and Town. Bà cũng viết một tuyển tập truyện ngắn hư cấu Who's Irish?

Ở cuốn tiểu thuyết đầu tay, Typical American, như một xác định lại cái gọi là Bản – Sắc – Mỹ, bà viết: "Ngay khi bạn hỏi chính mình câu hỏi, là người Mỹ gốc Ireland, người Mỹ gốc Iran, người Mỹ gốc Hy Lạp, nó chỉ có nghĩa bạn là người Mỹ.”

Cũng không thiếu những nhà văn gốc Việt viết bằng những ngôn ngữ lớn: tiếng Anh, Pháp.



Linda Lê đang sống ở Pháp, Nam Lê vừa sống ở Úc và Mỹ là hai nhà văn gốc Việt Nam luôn bị ám ảnh về một “quê hương” mà họ biết chắc đang hiện diện đâu đó trên mặt địa cầu, và hiện diện từng giây trong tâm cảm của họ. Linda Lê bộc bạch về ý niệm “lưu vong”: “Lưu vong ở đây có hai nghĩa, hai dạng: những người lưu vong xa xứ, bị dứt khỏi mảnh đất chôn nhau cắt rốn và những kẻ lưu vong trên chính đất nước họ, xa lạ với xã hội xung quanh họ.

Trong tiểu thuyết thứ nhất của tôi đã được dịch ra tiếng Việt - Vu khống, có hai nhân vật chính đều là những kẻ “lưu vong kép”: cả hai đều đến từ những nước “Chà Chệt” Á Đông, một người lưu vong sống trong bệnh viện của những người điên, một người viết văn trẻ sống trong tâm trạng lưu vong vì viết bằng tiếng Pháp mà lại không phải là người Pháp - một nhà văn nữ trẻ giống như tôi - đã quên tiếng mẹ đẻ.
” (Tuổi Trẻ, 15-10-2010)


“Lưu vong” trong văn chương Linda Lê không còn là một tâm thế, mà là một nỗi ám ảnh. Thứ ám ảnh ngày càng méo mó, thay đổi dạng hình từng giây phút và có vẻ như đã trà trộn vào trong từng tế bào, từng giọt máu luân lưu trong cơ thể tâm hồn các nhân vật của tác giả. Nó biến thành dòi bọ, thành ma mị giữa hai cái ngoái đầu:


“Không biết có bao giờ tôi có thể ngoảnh mặt khỏi cái tôi bùn nhơ của tôi.”
(Vu Khống, trang 32)

“Lưu vong” khởi đi là một nỗi ám ảnh và có lúc đã biến hình thành một mặc cảm tự ti, ở một mặt phẳng chấn động vô thức! Là một người Việt Nam, lại không viết được và (có thể) không nói được ngôn ngữ Việt Nam, nó thành một trò rượt đuổi của suy tưởng và định hình cái hơi thở, cái “sự sống” của chính mình! Đôi lúc, nhân vật của Linda Lê sợ hãi sự sống:

“Có yên đi không! Có yên đi không! Chớ ai nói tiếng nào! Im cả đi! Nếu ai nhất định nói, hãy thì thầm mà thôi. Có những ngày những tiếng động của đồng loại, những tiếng động nói lên sự sống, làm tôi kinh khiếp.” (Vu khống, trang 33)

Sợ hãi sự sống, vì dường như, đó là sự sống của kẻ khác, những kẻ khác, chứ không phải của mình… Cái tôi mất dấu ngay lúc tôi đang suy tưởng, chứ chẳng phải như R. Descartes đã nói: “I think, therefore I am” (Tôi suy tưởng, do đó tôi hiện hữu!). Quả tình là một điều kinh khiếp khi “tôi” đã không hiện hữu ngay lúc “tôi” đang suy tưởng. Văn chương Linda Lê khả dĩ có thể làm nhiều người đọc nghẹt thở.

Cô viết, đây đó trong Vu khống:


“Còn với tôi, sách vở là thuốc dịu đau. Nhờ sách, tôi giả chết.” (trang 12)

“Tôi đã phải học tiếng tiếng Pháp giữa đám người điên. Còn nó, con bé, tiếng Pháp đã trở nên ngôn ngữ duy nhất của nó, khí cụ của nó, vũ khí của nó. Vũ khí nó sử dụng chống gia đình, chống Đất Nước.” (trang 14)


“Tôi giả điên để khỏi hóa điên. Tôi thủ thế, tôi tự vệ, như con chim ấp trứng (dẫu cho trứng thối).” (trang 32)

Vấn nạn “ngoại ngữ”, tức là thứ tiếng nói và viết của người bản địa mà đám lưu vong phải học, phải hòa nhập để sống, để sinh tồn có lúc đã biến thành thảm họa! “Sống như một kẻ lạ đang sống trong con người mình!”


Nhưng sau tất cả, trong bài nói chuyện có tựa “Những Người Xa Lạ Kỳ Lạ” chiều 13-10 tại L’Espace, Linda Lê khẳng định:
“Những người lưu đày không thể hòa giải với những tư tưởng hạn chế, lạ lẫm trong chính đất nước của họ, những người đã quen với chạy trốn ra khỏi vỏ kén bao bọc, những người hành động riêng lẻ không xếp mình vào hàng ngũ nào hết, những trường hợp ngoại lệ gần với sự bất bình thường, những người phá hủy những tư tưởng ngự trị, những người xóa bỏ lòng cố chấp dịch họa, những kẻ thù của những hóa thạch cổ mà với họ thì biên giới giữa các quốc gia không có khe hở,…”


Nam Lê sinh năm 1978 tại Rạch Giá, Kiên Giang, mới 3 tháng tuổi đã rời Việt Nam sang Úc. Năm 2008 anh được Giải Dylan Thomas dành cho những tác phẩm Anh ngữ xuất sắc với tập truyện ngắn đầu tay The Boat (Con Thuyền). Ngoài một câu chuyện có tính tự truyện, tác giả cũng viết về nhiều nhân vật khác, như một bé gái ở Hiroshima, một kẻ ám sát ở Colombia, và một phụ nữ ở Tehran.

Trước đó, tổ chức National Book Foundation tại Mỹ cũng tuyên dương Nam Lê là "5 Under 35", tức là 5 nhà văn trẻ dưới 35 tuổi có nhiều triển vọng đáng khen ngợi.

Cuốn The Boat ngoài ấn bản Anh ngữ còn có phiên bản tiếng Việt cùng được dịch sang tiếng Đức, Ý, Hà Lan, Pháp, Phần Lan, và Tây Ban Nha.

Nỗi ám ảnh về một “quê hương” trong văn chương Nam Lê không u uất như của Linda Lê. Nam Lê đi học và trưởng thành tại Úc. Tốt nghiệp luật sư và hành nghề luật cho đến năm 2005 mới rẽ sang con đường văn chương. Có thể nói con đường đi vào nghề văn của Nam Lê đã rất xán lạn ngay bước đầu tiên với tập truyện ngắn The Boat. Tính đến nay, anh đã được 11 giải thưởng từ tập truyện này, trong đó có giải Dylan Thomas rất thế giá. Giải thưởng mang tên nhà thơ và nhà văn, nhà thơ nổi tiếng nhất của xứ Wales, trị giá 30 nghìn bảng Anh, được trao hằng năm cho những nhà văn dưới 30 tuổi viết bằng tiếng Anh.


Trên tờ The New York Times trong chuyên mục Books of The Times, ấn hành ngày 13/5/2008, Michiko Kakutani, một nhà phê bình văn học nổi tiếng rất khó tính “có thể làm cho tác giả bà phê bình bán được sách hay không”, đã không tiếc lời ca ngợi Nam Lê:


“Anh trình bày về một phụ nữ trẻ người Mỹ đến thăm Tehran và so sánh cuộc sống của riêng mình: lãng mạn, mất phương hướng, tự hài lòng về nghề nghiệp, với một người bạn Iran, người đã chọn gắn kết cuộc đời mình với vận mệnh chính trị và bất đồng chính kiến (Tehran Calling). Anh viết về một thiếu niên người Úc, chuẩn bị đối mặt với thách thức của một đối thủ sát nhân để tranh giành một cô gái, ngay cả khi cậu ta cố gắng ứng phó với cái chết sắp xảy ra cho người mẹ ốm đau của cậu (Halflead Bay). Và trong hai câu chuyện đầu và cuối của tập truyện này, anh viết về chiến tranh Việt Nam như là một thực tế không thể tránh khỏi của cuộc sống hàng ngày, lây nhiễm cho mọi mối quan hệ và bẻ cong hướng đi của một đời người. Trong "The Boat", anh hết sức trực tiếp nói đến hậu quả tàn phá, trong "Love and Honor…", anh lại vô cùng giản lược, tạo ra một ám ảnh kỳ diệu của một câu chuyện nói nhiều về những giấc mơ gia đình và gánh nặng cũng như những con sóng của lịch sử.”


Nam Lê cũng đào xới những va chạm của hai thế hệ, người cha từng ở quân đội và tù tội, với đứa con chẳng biết chi nhiều về cha mình, về đất nước mình. Và cậu con trong một giây nào đó, đã có những suy nghĩ lại:
“Nếu tôi biết những gì mà sau này tôi mới biết, tôi sẽ không nói những điều tôi đã nói (với ông). Tôi sẽ không nói (rằng) ông đã không hiểu – một cách rõ ràng, (thực ra) ông hiểu. Tôi sẽ không nói với ông rằng những gì ông đã làm là không thể tha thứ. Rằng tôi đã mong ước là ông không bao giờ đến, hoặc ông không phải là ông bố của tôi. " (Nam Lê, “The Boat”, Love and Honor and Pity…, Alfred A. Knopf, New York 2008, trang 28)

Ám ảnh về “quê hương” trong văn chương Nam Lê là thứ ám ảnh có thể sờ mó, nói tới bằng những hình ảnh hay hậu quả tàn tích trên con người và trên cảnh thổ hay nhiều thứ khác. Nó hiện diện như là một thực thể để đó, nằm đó. Nhưng nó không dằn vặt Nam Lê từng giây phút. Nam Lê sống cuộc sống mở rộng ra, nhìn ngắm và chiêm nghiệm thế giới chung quanh. Tự truyện, hay truyện có bóng hình tác giả rất hiếm hoi trong The Boat của Nam Lê. Anh cho rằng:


“Đối với tôi một cuốn tiểu thuyết là cả một vũ trụ. Một truyện ngắn không chỉ là một thế giới thu nhỏ mà trái lại nó mở ra một câu chuyện lớn hơn." (Nguồn: arts.gov.au)

Đề tài của Nam Lê không chỉ về những người Việt Nam lưu vong hay những gì liên quan đến Việt Nam. Nó đi từ giấc mơ này đến giấc mơ khác của tác giả… Như thể Nam Lê thực hiện những giấc mơ của anh thành văn chương, thành những truyện ngắn.

Tuy nhiên, điều cần thiết để nói ở đây, là hai nhà văn Linda Lê và Nam Lê, là hai nhà văn có một điều giống nhau và một điều khác nhau: Họ giống nhau vì cùng có chung một nguồn gốc Việt Nam, và cùng thành tựu ở nước người. Nhưng hai phiên bản này hoàn toàn khác biệt trong lãnh vực văn chương. Linda Lê trừu tượng, ẩn ức và u tối, phức hợp. Nam Lê trong sáng, mở rộng và xông xáo.


Hội An 25-10-2010

Nguồn: Những nhà văn đi tìm căn cước - Tạp chí TIA SÁNG



22/10/10

SỰ CÔ ĐƠN CỦA ĐỌC


BÙI VIỆT PHƯƠNG

Văn hóa đọc dần bị thay thế bằng văn hóa đọc miệng người khác nói. Từ chỗ mượn mắt của người khác đọc hộ, nghe người khác nói, đến chỗ mượn cả trái tim và khối óc của người khác nghĩ hộ mình, rung động hộ mình, chỉ là một bước ngắn.


Đọc bao giờ cũng là tự làm cô đơn mình.

Giữa thời đại văn hóa thị giác, người ta chợt hay nhắc đến văn hóa đọc như một đối trọng. Thực sự là hai cái ấy ít nhiều xung khắc với nhau. Văn hóa thị giác làm tươi mát đời sống bằng những biểu hiện bên ngoài của thế giới như màu sắc, hình ảnh và âm nhạc. Còn văn hóa đọc thì trầm lắng, tạo ra sự đa thanh bằng chiều sâu của những tầng tri thức. Một bên như cái tán sum suê, sinh cành đẻ lá. Một bên cứ âm thầm hút nhựa từ đất, càng miệt mài đằm sâu, càng cô đơn.

Đọc có nghĩa là được cô đơn. Khi thưởng thức các loại hình nghệ thuật gắn với môi trường diễn xướng như kịch, âm nhạc, người thưởng thức buộc phải chung sống với số đông. Những ý kiến và nhu cầu tranh luận nảy sinh ở họ phần nhiều là trực tiếp. Còn khi đọc, ta sống trong một thế giới siêu không gian, siêu thời gian, cách ly với mọi hệ lụy bên ngoài.

Ta cảm nhận những điều sách nói bằng cảm giác của thân thể. Bởi sự tuyệt đối "chân không" ấy mà sự đọc khiến độc giả chìm sâu vào một thế giới của riêng mình. Không phải không có những người đọc choáng ngợp trước sách để rồi không thu nạp được gì nhiều ngoài sự hoang mang. Nhưng, đọc đúng hướng và đúng tầm thì cũng như hạt mầm gieo xuống đất. Nó chìm sâu để rồi tự vươn lên như một cái cây, tạo cho con người một phẩm chất đọc riêng, có thể gọi là nhân cách đọc.

Đã có một thế giới khác khi cầm trang sách, tất chúng ta có một địa vị cho mình trong thế giới ấy. Sự đọc dẫn đến sự phân loại độc giả trong mối tương giao với sách, điều người ta hay gọi là “sách kén người”.

Việc người đọc tự phân loại mình là một vận động biện chứng, tự thân, độc lập với sự chia luồng độc giả của người viết sách và giới làm sách nhằm tới lợi nhuận thương mại. Đọc để tự biết mình và làm khác mình bằng sự khác biệt về bản sắc và quan điểm về thế giới. Đọc là được cô đơn, cô đơn để có sự khác biệt và độc lập trong suy nghĩ.

Với sách văn chương, sự cô đơn có nguồn gốc sâu xa ở chỗ, mỗi người đọc có một thể nghiệm riêng với tác phẩm, một tương tác riêng với nó. Người ta làm một cuộc phiêu lưu vào sách, sống cuộc đời nhân vật trong sách, và hơn hết thử làm chủ nhân một thế giới khác, với trật tự lôgích của riêng nó.

Với những cuốn sách thuộc các lĩnh vực khác, sự cô đơn thể hiện thông qua chính kiến và quan điểm riêng của người đọc. Nếu không tự xây dựng định hướng tư duy cho mình thì dù có cập nhật bao nhiêu tri thức cũng vẫn là anh thủ kho kiến thức mà thôi.

Sự định hướng ấy là bản lĩnh tiếp nhận. Bản lĩnh tiếp nhận là một biến thể của sự cô đơn - sự cô đơn của cá nhân từ chối hòa tan vào bầy đàn một cách thiếu suy nghĩ.

Một câu hỏi đặt ra: Nếu đọc để đạt đến sự cô đơn, liệu có phải những kẻ đọc sách đều là nhưng người lập dị không? Ngày nay đang tồn tại giữa chúng ta một cách đọc mang tính bầy đàn, dựa vào quan điểm đánh giá của một số nhà điểm sách. (Về sự đáng ngờ của các quan điểm đó - sự chênh lệch giữa giá trị ảo được thiết lập nhờ các bài điểm sách trên báo với giá trị thực của cuốn sách, thiết tưởng chúng ta sẽ cần tiếp tục bàn nhiều vào những lần khác).

Thay vì tự tạo cho mình một chính kiến văn hóa, một thái độ độc lập, người ta buông mình theo sự a dua đến mức kinh ngạc. Số đông ấy tuy có âm lượng to, dung lượng lớn, nhưng chỉ là hiện tượng nhất thời. Họ bị những mốt này mốt nọ “cưa đổ" như quân bài đôminô mà không hay cái sự ấy khởi phát từ đâu.

Con người bị cuộc sống hiện đại lấy mất khoảng thời gian tự tại, đi đến chỗ ỷ lại vào những giá trị văn hóa tinh thần thập cẩm, pha loãng, không cần phải mất công sức cũng có được.

Văn hóa đọc (sách) dần bị thay thế bằng văn hóa đọc miệng người khác nói. Từ chỗ mượn mắt của người khác đọc hộ, nghe người khác nói, đến chỗ mượn cả trái tim và khối óc của người khác nghĩ hộ mình, rung động hộ mình, chỉ là một bước ngắn. Liệu có phải vì vậy mà có nhiều người đọc mà chỉ có rất ít đôi mắt nội tại không? Chúng ta tự tước đoạt lá phiếu của chính mình hầu bỏ phiếu tín nhiệm cho mỗi cuốn sách để thay bằng sự áp đặt và đô hộ của những mốt đọc. Trong khi đó, sự cô đơn thực sự giúp người đọc có sự đánh giá của riêng mình. Càng cô đơn trong ý nghĩ, người đọc càng có nhiều thắc mắc và động lực đào sâu tìm kiếm mạch nguồn, tìm sự liên hệ bề sâu với cộng đồng những người đọc với đúng nghĩa của nó.

Chính sự cô đơn làm nên vẻ đẹp lấp lánh cho những cuốn sách.

(Bài từ tạp chí Tia Sáng - không rõ tác giả)

Nguồn:
SỰ CÔ ĐƠN CỦA ĐỌC



11/10/10

CHẤP NHẬN NHỮNG CON QUỶ TRONG MÌNH



15 lời khuyên của Mario Vargas Llosa đối với những nhà văn trẻ

- Ai mới bước vào văn chương như thâm nhập một tôn giáo, sẵn sàng cống hiến thời gian của mình, năng lực của mình và nỗ lực của mình cho nghề này, thì người đó có khả năng trở thành nhà văn thực thụ và viết được tác phẩm mà anh ta mong đợi.

- Không có nhà văn cấp tốc. Tất cả các nhà văn tuyệt vời và vĩ đại thoạt đầu đều là những kẻ tập tọng viết lách, tài năng của họ nảy nở trên cơ sở kiên trì và vững tin.

- Văn học là thứ tuyệt diệu nhất được sáng tạo ra để che chở người ta khỏi bất hạnh.

- Trong bất cứ hư cấu nào đều có thể theo dõi được điểm khởi đầu, hạt nhân bên trong gắn bó nội bộ với tổng thể kinh nghiệm sống của người hư cấu ra điều đó. Tôi mạnh dạn nhấn mạng rằng nguyên tắc này không có ngoại lệ và đương nhiên không thể có hư cấu đơn thuần trong địa hạt văn học.

- Hư cấu, theo định nghĩa, là sự dối lừa, là hiện thực không tồn tại và mặc dù người ta làm ra vẻ là có hiện thực đó, thì cả cuốn tiểu thuyết là sự lừa dối giả vờ làm sự thật, là sự sáng tạo mà sức mạnh thuyết phục chỉ phụ thuộc vào việc sử dụng có hiệu quả những tiểu xảo kỹ thuật của nhà ảo thuật, giống như những gì ta nhìn thấy ở những gánh xiếc và các nhà hát.

- Tính độc đáo và chân thực của nhà văn dựa trên một điều: chấp nhận những con quỷ trong chính bản thân mình và điều khiển chúng bằng sức mạnh của chính mình.

- Nhà văn không viết về điều thức tỉnh trong những góc khuất của lương tâm mình và kích thích anh ta cầm bút, lựa chọn thiếu lửa những nội dung và chủ đề bằng phương pháp hợp lý, vì nghĩ rằng bằng cách đó sẽ đạt được thành không lớn hơn, thì không phải là nhà văn thực thụ, hay đúng hơn, vì lẽ đó mà anh ta cũng trở thành nhà văn tồi (mặc dù anh ta đạt được thành công: danh sách những tác phẩm bán chạy nhất đầy rẫy những nhà văn tồi).

- Một cuốn tiểu thuyết dở thiếu sức mạnh thuyết phục, hoặc rất yếu, không khẳng định được rằng sự lừa dối mà cuốn tiểu thuyết đó kể cho chúng ta là sự thật.

- Câu chuyện mà cuốn tiểu thuyết thuật lại có thể không theo trình tự sau trước, nhưng ngôn ngữ mà nó thể hiện cần phải liên kết và nhất quán để sự không mạch lạc đó thành công trong việc giả vờ rằng nó chính là chân lý và chính là cuộc sống.

- Trong văn học, sự thật hay là không sự thật không phải là chủ đề đạo đức thiếu thẩm mỹ.

- Văn học là một nghệ thuật trong sạch. Nhưng văn học đạt được tầm vĩ đại mà không cần đếm xỉa đến điều đó và không ngại ngần bộc lộ điều đó.

- Để sắp xếp một câu chuyện bằng văn bản, nhà văn nghĩ ra người kể chuyện, đại biểu và đại diện toàn quyền của mình trong hư cấu, cũng hư cấu như tất cả các nhân vật còn lại. Người kể chuyện được xây dựng bằng các từ và chỉ sống nhờ và cho cuốn tiểu thuyết đó.

- Thời gian của tiểu thuyết được xây dựng dựa trên thời gian tâm lý, không phải thời gian theo niên đại; thời gian chủ quan được tay nghề điêu luyện của nhà văn tạo cho dáng vẻ bên ngoài của sự khách quan, nhờ đó mà tiểu thuyết của anh ta có được khoảng cách và sự khác biệt với thế giới thực.

- Rất quan trọng để biết rằng toàn bộ cuốn tiểu thuyết có một cái nhìn không gian, một thời đại khác và một mức độ thực tế nhất định, và mặc dù không thường xuyên hiển thị, cả ba yếu tố đó trên thực tế là không phụ thuộc vào nhau, cái này khác cái kia, nhưng phù hợp và đan kết vào kết cục, sự nhất quán nội tại của kết cục đó chính là sức mạnh thuyết phục của tiểu thuyết.

- Nếu một nhà văn trong lúc kể chuyện không lĩnh về mình những hạn chế nhất định (nói như vậy nếu như không từ chối giấu diếm những dữ liệu nhất định), thì câu chuyện mà anh ta kể sẽ không đầu không cuối.

VMC dịch qua bản tiếng Nga

Entries liên quan:
NHÀ VĂN PERU ĐOẠT GIẢI NOBEL
NOBEL VĂN HỌC 2009 GÂY TRANH CÃI
NOBEL VĂN HỌC LẠI VỀ TAY CHÂU ÂU
CHÂM NGÔN CỦA DORIS LESSING
NHÀ VĂN THỔ NHĨ KỲ ĐOẠT NOBEL VĂN CHƯƠNG 2006



7/10/10

NHÀ VĂN PERU ĐOẠT GIẢI NOBEL



Mario Vargas Llosa, một trong những nhà văn được đánh giá cao nhất trong thế giới nói tiếng Tây Ban Nha, đã đoạt giải Nobel Văn học danh giá.

Viện Hàn lâm Thụy Điển cho hay tác giả 74 tuổi này được vinh danh vì "đã thiết lập được bản đồ kết cấu quyền lực và vẽ lên những hình ảnh sắc nét về sự kháng cự, nổi loạn và thất bại của con người".

Vargas Llosa đã xuất bản hơn 30 tiểu thuyết, kịch bản và tiểu luận, trong đó có "Đàm luận trong Nhà thờ" (Conversation in the Cathedral) và "Ngôi nhà màu xanh" (The Green House). Năm 1995, ông đã đoạt Giải Cervantes, giải văn học danh giá nhất trong cộng đồng nói tiếng Tây Ban Nha.

Ông bắt đầu nổi tiếng trên toàn thế giới trong thập niên 1960 với tiểu thuyết "Thời đại và Anh hùng" (The Time of The Hero).

Vargas Llosa là nhà văn Nam Mỹ đầu tiên đoạt Nobel Văn học kể từ khi Gabriel Garcia Marquez đoạt giải này năm 1982.

Gabriel Garcia Marquez và Mario Vargas Llosa

Sinh ngày 28.3.1936, Mario Vargas Llosa được coi là một trong những nhà văn cấp tiến hàng đâu của văn học Mỹ Latinh hiện đại.

Thời niên thiếu, Llosa theo học tại trường võ bị Leoncio Prado. 15 tuổi, Llosa đã trở thành phóng viên chuyên săn tin tội phạm ban đêm, sau đó theo học tại Đại học San Marcos ở thủ đô Lima. Ít lâu sau, chàng trai gia nhập hàng ngũ cộng sản và chạy trốn với Julia Urquidi, thiếu phụ 33 tuổi người Bolivia là em vợ của chú. Năm 1958, ông được nhận học bổng của Đại học Madrid (Tây Ban Nha) và đi du học ở Châu Âu rồi đến Mỹ sinh sống một thời gian dài.

Cuộc hôn nhân kéo dài 9 năm với Urquidi sau này đã trở thành nguồn cảm hứng để ông viết tiểu thuyết “Dì Julia và kịch tác gia”.Năm 1965 họ ly dị, Vargas Llosa kết hôn với Patricia Llosa, em con cô con cậu, kém ông 10 tuổi. Họ có ba con.

Năm 1967, khi lên nhận giải thưởng Quốc tế R. Gallegos, ông đã có bài phát biểu gây tiếng vang lớn về mối quan hệ mật thiết giữa nhà văn và cuộc sống xã hội. Sau này ông quyết tâm biến những lời nói của mình thành hành động và đã ra tranh cử Tổng thống Peru năm 1990, nhưng bị thất bại.

Tiểu thuyết đầu tay của Llosa có tên “Thành phố và những con chó” (La ciudad y los perros) xuất bản năm 1963 đã gây ra scandal lớn ở Lima, khiến một số người đã công khai đốt sách của ông. Tác phẩm này thuật lại những điều mắt thấy tai nghe, những sự thật trần trụi ở trường võ bị danh tiếng Leoncio Prado và bị giới quân sự Peru coi là sự thóa mạ.

Trong tiểu thuyết “Ngôi nhà xanh” (The Green House) xuất bản năm 1968, Llosa đề cập vấn đề muôn đời là bạo lực và thái độ ghẻ lạnh cùng lúc trong 5 câu chuyện đan xen nhau. Nhà văn đã sử dụng thủ pháp chắp nối rất tinh vi – thay đổi thời gian và địa điểm hành động trong nháy mắt với nhiều quan điểm khác nhau.

Truyện ngắn “Chó cún” (Los cachorros, 1967) thuật lại cuộc sống của một chàng trai bị thiến trong môi trường toàn đàn ông. Tiểu thuyết “Đàm luận trong Nhà thờ” (1969) vạch trần nạn tham nhũng trong xã hội Peru dưới thời độc tài của M. Odria (1948 – 1956). Trong tiểu thuyết “Pantaleón y las visitadoras” (1973) ông lại dùng thể loại châm biếm sâu cay để phơi bày tâm lý quái đản của một số sĩ quan quân đội muốn kiểm soát tất cả mọi thứ, kể cả đời sống tình dục của cấp dưới.

Llosa còn viết truyện trinh thám. Trong “Ai giết Palomino Molero” (Quien mató a Palomino Molero, 1986), thông qua vụ sát hại một ca sĩ trẻ ông lý giải ranh giới mỏng manh của chân lý và công bằng.

Vargas Llosa còn là tác giả của những tiểu thuyết nổi tiếng khác như “Dì Julia và kịch tác gia” (La tía Julia y el escribidor, 1977), Chiến tranh tận thế (La guerra del fin del mundo, 1981), Lịch sử Maita (La historia de Maitá, 1984)...

Vargas Llosa có quan hệ bạn bè thân thiết với nhà lãnh đạo Cuba Fidel Castro, nhà văn Colombia Garcia Marquez. Nhưng sau đó ông bày tỏ những điều không hài lòng đối với cả hai người.

Vargas Llosa lấy cảm hứng sáng tạo chủ yếu từ những vấn đề của Peru, nhưng ông lại ưa thích sống ở nước ngoài và đã có một thời gian dài tự lưu vong. Năm 1994, ông trở thành nhà văn Mỹ Latinh đầu tiên được bầu vào Viện Hàn lâm Tây Ban Nha.

Sau khi thất bại trong cuộc chạy đua tổng thống với Alberto Fujimuri năm 1990, ông thấy thất vọng trước sự ủng hộ của nhân dân đối với chế độ bàn tay sắt của vị tổng thống gốc Nhật. Llosa lại rời bỏ quê hương, nhập quốc tịch Tây Ban Nha, sống ở Madrid và London. Ông giữ một căn hộ áp mái ở Lima có view trông ra Thái Bình Dương, nhưng luôn kín tiếng mỗi khi trở về Peru cho đến tận khi Fujimori đào thoát sang Nhật Bản năm 2000 sau khi bị lật đổ vì để tham nhũng tràn lan trong chính phủ.

Các tác phẩm của Vargas Llosa được dịch ra 31 thứ tiếng.

Entries liên quan:
NOBEL VĂN HỌC 2009 GÂY TRANH CÃI
NOBEL VĂN HỌC LẠI VỀ TAY CHÂU ÂU
CHÂM NGÔN CỦA DORIS LESSING
NHÀ VĂN THỔ NHĨ KỲ ĐOẠT NOBEL VĂN CHƯƠNG 2006


12/9/10

LƯU QUANG VŨ ĐƯỢC VINH DANH NHÂN ĐẠI LỄ



Đúng vào dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội và kỷ niệm 22 năm vợ chồng Lưu Quang Vũ – Xuân Quỳnh qua đời, nhà thơ kiêm kịch tác gia Lưu Quang Vũ đã được Hội Nhà văn Hà Nội tôn vinh với giải thưởng Thành tựu về thơ cho tác phẩm Gió và tình yêu thổi trên đất nước tôi.

Nhà thơ Lưu Quang Vũ (1948 – 1988) có những thành tựu đáng kể trong nhiều lĩnh vực, nhưng có thể nói thơ là nơi ông ký thác đời sống tinh thần của mình, nơi bộc lộ rõ nhất lý tưởng, lẽ sống và tình yêu của nhà thơ. Cũng chỉ với thơ, Lưu Quang Vũ thể hiện được nhiều hơn sự tài hoa và lịch lãm của nghệ sĩ gắn bó với Hà Nội.

Lần đầu tiên một tuyển tập khá đầy đủ thơ của Lưu Quang Vũ được xuất bản và Gió và tình yêu thổi trên đất nước tôi cho người đọc một cái nhìn bao quát về sự nghiệp thơ của một con người đa tài.
Tình yêu với thành phố nơi mình sinh ra và lớn lên, tình yêu đôi lứa, tình yêu với đất nước vừa đem đến niềm tự hào vừa xót thương vô hạn... thực sự lay động được cảm xúc của người đọc. Sự hồn nhiên và nồng nhiệt của cảm xúc đã nhiều lúc biện hộ cho một giọng thơ miên man như không có điểm dừng, cho một câu thơ hay như bị phân vân giữa ngồn ngộn chữ nghĩa, cho cấu tứ dường như buông lỏng của những bài thơ dài hơi.

Hội Nhà văn Hà Nội trao giải cho tuyển tập được biên soạn khá công phu này để khẳng định thành tựu của Lưu Quang Vũ riêng trong lĩnh vực thơ, cũng như tính cập thời còn nóng hổi trong thơ ông.

Ngày 10.9.2010 Hội đồng chung khảo giải thưởng Hội Nhà văn Hà Nội đã họp phiên cuối và quyết định trao giải thưởng năm 2010 cho những tác phẩm sau:


- Cởi gió, tập thơ của Nguyễn Phan Quế Mai, NXB Hội Nhà văn, 2010. Tác phẩm nhận được 11/12 phiếu.
- Gió và tình yêu thổi trên đất nước tôi, tuyển tập thơ của Lưu Quang Vũ, NXB Hội Nhà văn và Nhã Nam, 2010 (giải Thành tựu về thơ). Tác phẩm được 9/12 phiếu.
- Nhân gian, tiểu thuyết của Thùy Dương, NXB Hội Nhà văn và công ty Hà Thế, 2010. Tác phẩm được 8/12 phiếu.


Tập thơ Cởi gió của Nguyễn Phan Quế Mai được chú ý giữa những giọng thơ trẻ. Một giọng thơ biết tiết chế để khi chạm đến cái riêng tư vẫn không sa vào bé nhỏ, vụn vặt. Tình cảm với đất nước quê hương của người xa xứ, hoặc đang sống ngay giữa lòng đất nước, thật tha thiết mà không lạm dụng cảm xúc.

Tác giả cũng chứng tỏ một bản lĩnh thơ trẻ, không chấp nhận cách cấu tứ quen tay, không sa vào ngôn từ dễ dãi, cũng không gây choáng bằng hình thức cầu kỳ, phù phiếm. Những bài thơ về Hà Nội dễ nhận được sự chia sẻ nhờ một cách nhìn hiện đại, một cách nghĩ, cách cảm trẻ trung và khá mới lạ.


Trao giải cho tập thơ của Nguyễn Phan Quế Mai, Hội Nhà văn Hà Nội khẳng định sự thành công bước đầu của một giọng thơ trẻ, đồng thời cũng mong chờ sự bứt phá của tác giả trong thời gian tới, trên cơ sở gia tăng độ mỹ cảm cho ngôn ngữ, nghiêm khắc hơn trong kỹ thuật và nghệ thuật thơ.



Về văn xuôi, tiểu thuyết Nhân gian của Thùy Dương là đóng góp của một nhà văn nữ trong việc khám phá và tái hiện đời sống theo một cách nhìn khác. Cõi nhân gian trong tác phẩm không chỉ là cõi người, mà người đọc còn được dẫn dắt vào cõi của người đã khuất. Thêm một cõi nữa mang tính nửa âm nửa dương: chuyện về những người đi tìm hài cốt liệt sĩ, những con người luôn bị ám ảnh và đời sống luôn trăn trở về những kiếp người đã chuyển sang cõi âm.

Góc nhìn hiện thực trong tác phẩm được thay đổi xoay quanh ba cõi này và tay nghề của tác giả cũng được thử thách trong quá trình dẫn dắt câu chuyện theo một cấu trúc phân mảng. Thách thức thì lớn và không phải lúc nào tác giả cũng vượt qua một cách ngoạn mục: có lúc chị đã sa vào những chuyện kể chi li làm giảm tính biểu tượng và khái quát của tác phẩm.

Ngôn ngữ thuần thông tin trong tác phẩm tiểu thuyết cũng là một sự lựa chọn không hẳn đắc địa, ảnh hưởng đến sức nặng lẽ ra có thể hàm chứa nhiều hơn trong tác phẩm. Giải thưởng này cũng là một ghi nhận đối với lao động nghề nghiệp nghiêm túc của nhà văn Thùy Dương trong thời gian qua.


Mùa giải thưởng năm 2010 của Hội Nhà văn Hà Nội đã khép lại với phần nào hẫng hụt khi vẫn có rất nhiều sách dịch được xuất bản, nhiều cuốn cũng gây được sự chú ý của dư luận, nhưng Hội Nhà văn Hà Nội quyết định không trao giải thưởng cho một bản dịch cụ thể của năm nay. Những bản dịch đáng chú ý được đề cử, bên cạnh ưu điểm thường đi kèm với những điều gây băn khoăn nên không thuyết phục được đa số hội đồng chung khảo.


Cũng như vậy, phần giải thưởng dành cho sách phê bình tiểu luận đã phải để trống bởi vì hội đồng không chọn được tác phẩm thực sự nổi trội. Và như vậy, người đọc lại có lý do để mong chờ và hy vọng vào một mùa giải sắp đến.

Nguồn: Hội Nhà văn Hà Nội

Entries liên quan:
CÁC LÃO LÀNG ĐOẠT GIẢI HỘI NHÀ VĂN HÀ NỘI
NGƯỜI ĐÀN BÀ NGẮM VỆT TRĂNG QUA CÁNH CỬA
"CON CHÓ NHỎ CỦA ANH"


 

VMC Copyright © 2009 | Power by Blogger | Template redesigned by Lý Minh Triết